సభాపర్వ - అధ్యాయ 076
॥ శ్రీః ॥
2.76. అధ్యాయః 076
Mahabharata - Sabha Parva - Chapter Topics
శకునినా దుర్యోధనస్య చింతయా కార్శ్యాదికం బోధితేన ధృతరాష్ట్రేణ దుర్యోధనం ప్రతి చింతాకారణప్రశ్నః॥ 1॥
దుర్యోధనేన తత్కథనపుర్వకం ధృతరాష్ట్రం ప్రతి ద్యూతాభ్యనుజ్ఞానప్రార్థనం॥ 2॥
ధృతరాష్ట్రేణ ద్యూతసభానిర్మాణాజ్ఞాపనపూర్వకం పాండవానయనాయ విదురం ప్రతి చోద నం॥ 3॥
Mahabharata - Sabha Parva - Chapter Text
వైశంపాయన ఉవాచ॥
అనుభూయ తు రాజ్ఞస్తం రాజసూయం సుదుర్మతిః।
`యుధిష్ఠిరస్య శకునిర్దుర్యోధసుసంయుతః॥ 2-76-1(14295)
వివేశ హాస్తినపురం దుర్యోధనమతేన సః।
వాఢమిత్యేవ శకునిర్దృఢం హృది చకార హ॥ 2-76-2(14296)
అస్వస్థతాం చతాం దృష్ట్వా ధార్తరాష్ట్రస్య పాపకృత్।
భారతానాం చ దుష్టాత్మా క్షయాయ హి నృపక్షయః'॥ 2-76-3(14297)
ప్రియకృన్మతమాజ్ఞాయ పూర్వం దుర్యోధనస్య తత్।
ప్రజ్ఞాచక్షుషమాసీనం శకునిః సౌబలస్తదా॥ 2-76-4(14298)
దుర్యోధనవచః శ్రుత్వా ధృతరాష్ట్రం జనాధిపం।
ఉపగంయ మహాప్రాజ్ఞం శకునిర్వాక్యమబ్రవీత్॥ 2-76-5(14299)
శకునిరువాచ। 2-76-6x(1519)
దుర్యోధనో మహారాజ వివర్ణో హరిణః కృశః।
దీనశ్చింతాపరశ్చైవ తం విద్ధి మనుజాధిప॥ 2-76-6(14300)
న వై పరీక్షసే సంయగసహ్యం శత్రుసంభవం।
జ్యేష్ఠపుత్రస్య హృచ్ఛోకం కిమర్థం నావబుధ్యసే॥ 2-76-7(14301)
`ఏవముక్తః శకునినా ధృతరాష్ట్రో జనేశ్వరః।
దుర్యోధనం సమాహూయం ఇదం వచనమబ్రవీత్'॥ 2-76-8(14302)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 2-76-9x(1520)
దుర్యోధన కృతోమూలం భృశమార్తోఽసి పుత్రక।
శ్రోతవ్యశ్చేన్మయా సోఽర్థో బ్రూహి మే కురునందన॥ 2-76-9(14303)
అయం త్వాం శకునిః ప్రాహ వివర్ణం హరిమం కృశం।
చింతయంశ్చ న పశ్యామి శోకస్య తవ సంభవం॥ 2-76-10(14304)
ఐశ్వర్యం హి మహత్పుత్ర త్వయి సర్వం ప్రతిష్ఠితం।
భ్రాతరః సుహృదశ్చైవ నాచరంతి తవాప్రియం॥ 2-76-11(14305)
ఆచ్ఛాదయసి ప్రావారానశ్నాసి పిశితౌదనం।
ఆజానేయా వహంత్యశ్వాః కేనాసి హరిణః కృశః॥ 2-76-12(14306)
శయనాని మహార్హాణి యోషితశ్చ మనోరమాః।
గుణవంతి చ వేశ్మాని విహారాశ్చ యథాసుఖం॥ 2-76-13(14307)
దేవనామివ తే సర్వం వాచి బద్ధం న సంశయః।
స దీన ఇవ దుర్ధర్ష కస్మాచ్ఛోచసి పుత్రక॥ 2-76-14(14308)
`మాత్రా పిత్రా చ పుత్రస్య యద్వై కార్యం పరం స్మృతం।
ప్రాప్తస్త్వమసి తత్తాత నిఖిలాం నః కులశ్రియం॥ 2-76-15(14309)
ఉపస్థితః సర్వకామైస్త్రిదివే వాసవో యథా।
వివిధైరన్నపానైశ్చ ప్రవరైః కిం ను శోచసి॥ 2-76-16(14310)
నిరుక్తం నిగమం ఛందః షడంగాన్యస్త్రశాస్త్రవాన్।
అధీతీ కృతవిద్యస్త్వం దశవ్యాకరణైః కృపాత్॥ 2-76-17(14311)
హలాయుధాత్కృపాద్ద్రోణాదస్త్రవిద్యామధీతవాన్।
భ్రాతాజ్యేష్ఠః స్థితో రాజ్యే కిము శోచసి పుత్రక॥ 2-76-18(14312)
పృథగ్జనైరలభ్యం యదశనాచ్ఛాదనం బహు।
ప్రభుః సన్భుంజసే పుత్ర సంస్తుతః సూతమాగధైః॥ 2-76-19(14313)
తస్య తే విదితప్రజ్ఞ శోకమూలమిదం కథం।
లోకేస్మింజ్యేష్ఠభాగన్యస్తన్మమాచక్ష్వ పృచ్ఛతః॥ 2-76-20(14314)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-76-21x(1521)
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా మందః క్రోధవశానుగః।
పితరం ప్రత్యువాచేదం స్వమతిం సంప్రకాశయన్ '॥ 2-76-21(14315)
దుర్యోధన ఉవాచ॥ 2-76-22x(1522)
అశ్నాంయాచ్ఛాదయే చాహం యథా కుపురుషస్తథా।
అమర్షం ధారయే చోగ్రం నినీషుః కాలపర్యయం॥ 2-76-22(14316)
అమర్షణః స్వాః ప్రకృతీరభిభూయ పరం స్థితః।
క్లేశాన్ముముక్షుః పరజాన్స వై పురుష ఉచ్యతే॥ 2-76-23(14317)
సంతోషో వై శ్రియం హంతి హ్యభిమానం చ భారత।
అనుక్రోశభయే చోభే యైర్వృతో నాశ్నుతే మహత్॥ 2-76-24(14318)
న మాం ప్రీణాతి మద్భుక్తం శ్రియం దృష్ట్వా యుధిష్ఠేరే।
అతిజ్వలంతీం కౌంతేయే వివర్ణకరణీం మమ॥ 2-76-25(14319)
సపత్నానృద్వ్యతోత్మానం హీయమానం నిశాంయ చ।
అదృశ్యామపి కౌంతేయ శ్రియం పశ్యన్నివోద్యతాం॥ 2-76-26(14320)
తస్మాదహం వివర్ణశ్చ దీనశ్చ హరిమః కృశః।
అష్టాశీతిసహస్రాణి స్నాతకా గృహమేధినః॥ 2-76-27(14321)
త్రింశద్దాసీక ఏకైకో యాన్బిభర్తి యుధిష్ఠిరః।
దశాన్యాని సహస్రాణి యతీనామూర్ధ్వరేతసాం।
భుంజతే రుక్మపాత్రీభిర్యుధిష్ఠిరనివేశనే॥ 2-76-28(14322)
కదలీమృగమోకాని కృష్ణశ్యామారుణాని చ।
కాంభోజః ప్రాహిణోత్తస్మై పరార్ధ్యానపి కంబలాన్।
గజయోషిద్గవాశ్వస్య శతశోఽథ సహస్రశః॥ 2-76-29(14323)
త్రిశతం చోష్ట్రవామీనాం శతాని విచరంత్యుత।
రాజన్యా బలిమాదాయ సమేతా హి నృపక్షయే॥ 2-76-30(14324)
పృథగ్విధాని రత్నాన పార్థివాః పృథివీపతే।
ఆహరన్క్రతుముఖ్యేఽస్మిన్కుంతీపుత్రాయ భూరిశః॥ 2-76-31(14325)
న క్వచిద్ధి మయా తాదృగ్దృష్టపూర్వో న చ శ్రుతః।
యాదృగ్ధనాగమో యజ్ఞే పాండుపుత్రస్య ధీమతః॥ 2-76-32(14326)
`అసత్యం చేదిదం సర్వం సంజయం ప్రష్టుమర్హసి'।
అపర్యంతం ధనౌఘం తం దృష్ట్వా శత్రోరహం నృప।
శర్మ నైవాభిగచ్ఛామి చింతయానో విశాంపతే॥ 2-76-33(14327)
బ్రహ్మణా వాటధానాశ్చ గోమంతః శతసంఘశః।
త్రిఖర్వం బలిమాదాయ ద్వారి తిష్ఠంతి వారితాః॥ 2-76-34(14328)
కమండలూనుపాదాయ జాతరూపమయాఞ్శుభాన్।
త్రైఖర్వాః ప్రతివేద్యాస్మై లేభిరేఽథ ప్రవేశనం॥ 2-76-35(14329)
యథైవ మధు శక్రాయ ధారయంత్యమరస్త్రియటః।
తదస్మై కాంస్యమాహార్షీద్వారుణం కలశోదధిః॥ 2-76-36(14330)
శంఖప్రవరమాదాయ వాసుదేవోఽభిషిక్తవాన్।
శక్యం రుక్మసహస్రస్య బహురత్నవిభూషితం॥ 2-76-37(14331)
దృష్ట్వా చ మమ తత్సర్వం జ్వరరూపమివాభవత్।
గృహీత్వా తత్తు గచ్ఛంతి సముద్రౌ పూర్వదక్షిణౌ॥ 2-76-38(14332)
తథైవ పశ్చిమం యాంతి గృహీత్వా భరతర్షభ।
ఉత్తరం తు న గచ్ఛంతి వినా తాత పతత్రిణః।
తత్ర గత్వాఽర్జునో దండమాజహారామితం ధనం॥ 2-76-39(14333)
`కృతాం బైందుసరై రత్నైర్మయేన స్ఫాటికచ్ఛదాం।
అపశ్యం నలినీం పూర్ణాముదకస్యేవ భారత॥ 2-76-40(14334)
ఉత్కర్షంతం చ వాసశ్చ ప్రాహసన్మాం వృకోదరః।
కింకరాశ్చ సభాపాలా జహసుర్భరతర్షభ॥ 2-76-41(14335)
పిత్రోరర్థే విశేషేణ ప్రావృణ్వం తత్ర జీవితం।
తత్ర త్మ యది శక్తః స్యాం ఘాతయేయం వృకోదరం॥ 2-76-42(14336)
సపత్నేనాపహాసో హి స మాం దహతి భారత॥ 2-76-43(14337)
తత్ర స్ఫాటికతోయాం హి స్ఫాటికాంబుజశోభితాం।
సభాం పుష్కరిణీం మత్వా పతితోఽస్మి నరాధిప॥ 2-76-44(14338)
తత్ర మామహసద్భీమః సహ పార్థేన సస్వరం।
ద్రౌపదీ చసహ స్త్రీభిః పాతయంతీ మనో మమ॥ 2-76-45(14339)
క్లిన్నవస్త్రస్య చ జలే కింకరా రాజచోదితాః।
దదుర్వాసాంసి మేఽన్యాని తచ్చ దుఃఖతరం మమ॥ 2-76-46(14340)
అస్తంభా ఇవ తిష్ఠంతి స్తంభా ఇవ సహస్రశః।
సోహం తత్రాహతో రాజన్స్ఫటికాభ్యంతరే విభో॥ 2-76-47(14341)
అద్వారేణ వినిర్గచ్ఛంద్వారసంస్థానరూపిణా।
అభిహత్య శిలాం భూయో లలాటేనాస్మి విక్షతః॥ 2-76-48(14342)
ఆమృశన్నివ తాం దృష్ట్వా మార్గాంతరముపావిశం।
ఇదం ద్వారమిదం రాజన్నద్వారమితి మాం ప్రతి।
అద్భుతం ప్రహసన్వాక్యం బభాషే స వృకోదరః॥ 2-76-49(14343)
స్త్రియశ్చ తత్ర మాం దృష్ట్వా జహసుస్తాదృశం నృప।
సర్వం హాసకరం తేషాం సదస్యానాం నరర్షభ॥ 2-76-50(14344)
న శ్రుతాని న దృష్టాని యాని రత్నాన మే క్వచిత్।
తాని మే తత్ర దృష్టాని తేన తప్తోస్మి దుఃఖితః॥ 2-76-51(14345)
హుతాశనం ప్రవేక్ష్యామి ప్రవేక్ష్యామి మహోదధిం।
సంభావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే'॥ 2-76-52(14346)
ఇదం చాద్భుతమత్రాసీత్తన్మే నిగదతః శృణు॥ 2-76-53(14347)
పూర్ణే శతసహస్రే తు విప్రాణాం భుంజతాం సదా।
స్థాపితస్తత్ర సంజ్ఞార్థం శంఖో ధ్మాయతి నిత్యసః॥ 2-76-54(14348)
ముహుర్ముహుః ప్రణదతస్తస్య శంఖస్య భారత।
అనిశం శబ్దమశ్రౌషం తతో రోమాణి మేఽహృషన్॥ 2-76-55(14349)
పార్థివైర్బహుభిః కీర్ణముపస్థానం దిదృక్షుభిః।
అశోభత మహారాజ నక్షత్రైర్ద్యైరివామలా॥ 2-76-56(14350)
సర్వరత్నాన్యుపాదాయ పార్థివా వై జనేశ్వర।
యజ్ఞే తస్య మహారాజ పాండుపుత్రస్య ధీమతః॥ 2-76-57(14351)
వైశ్యా ఇవ మహీపాలా ద్విజాతిపరివేషకాః।
న సా శ్రీర్దేవరాజస్య యమస్య వరుణస్య చ।
గుహ్యకాధిపతేర్వాపి యా శ్రీ రాజన్యుధిష్ఠిరే॥ 2-76-58(14352)
తాం దృష్ట్వా పాండుపుత్రస్య శ్రియం పరమిక్రామహం।
శాంతిం న పరిగచ్ఛామి దహ్యమానేన చేతసా॥ 2-76-59(14353)
`అప్రాప్య పాండవైశ్వర్యం శమో మమ న విద్యతే।
అరీన్బాణైః శాయయిష్యే శయిష్యే వా హతః పరైః॥ 2-76-60(14354)
ఏతాదృశస్య మే కిం తు జీవితేన పరంతప।
వర్ధంతే పాండవా రాజన్వయం హి స్థితవృద్ధయః'॥ 2-76-61(14355)
శకునిరువాచ॥ 2-76-62x(1523)
యామేతామతులాం లక్ష్మీం దృష్టవానసి పాండవే।
తస్యాటః ప్రాప్తావుపాయం మే శృణు సత్యపరాక్రమ॥ 2-76-62(14356)
అహమక్షేష్వభిజ్ఞోఽస్మి పృథివ్యామపి భారత।
హృదయజ్ఞః పణజ్ఞశ్చ విశేషజ్ఞశ్చ దేవనే॥ 2-76-63(14357)
ద్యూతప్రియశ్చ కౌంతేయో న చ జానాతి దేవితుం।
ఆహూతశ్చైష్యతి వ్యక్తం నిత్యమేవాహ్వయత్స్వయం॥ 2-76-64(14358)
నియతం తం విజేష్యామి కృత్వా తు కపటం విభో।
ఆనయామి సమృద్ధిం తాం దివ్యాం చోపాహ్వయస్వ తం॥ 2-76-65(14359)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-76-66x(1524)
ఏవముక్తః శకునినా రాజా దుర్యోధనస్తతః।
ధృతరాష్ట్రమిదం వాక్యమపదాంతరమబ్రవీత్॥ 2-76-66(14360)
అయముత్సహతే రాజఞ్శ్రియమాహర్తుమక్షవిత్।
ద్యూతేన పాండుపుత్రస్య తదనుజ్ఞాతుమర్హసి॥ 2-76-67(14361)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ॥ 2-76-68x(1525)
క్షత్తా మంత్రీ మహాప్రాజ్ఞః స్థితో యస్యాస్మి శాసనే।
తేన సంగంయ వేత్స్యామి కార్యస్యాస్య వినిశ్చయం॥ 2-76-68(14362)
స హి ధర్మం పురస్కృత్య దీర్ఘదర్శీ పరం హితం।
ఉభయోటః పక్షయోర్యుక్తం వక్ష్యత్యర్థవినిశ్చయం॥ 2-76-69(14363)
దుర్యోధన ఉవాచ। 2-76-70x(1526)
నివర్తయిష్యతి త్వాఽసౌ యది క్షత్తా సమేష్యతి।
నివృత్తే త్వయి రాజేంద్ర మరిష్యేఽహమసంశయం॥ 2-76-70(14364)
స త్వం మయి మృతే రాజన్విదురేణ సుఖీ భవ।
భోక్ష్యసే పృథివీం కృత్స్నాం కిం మయా త్వం కరిష్యసి॥ 2-76-71(14365)
వైశంపాయన ఉవాచ॥ 2-7-72x(1527)
ఆర్తవాక్యం తు తత్తస్య ప్రణయోక్తం నిశంయ సః।
ధృతరాష్ట్రోఽబ్రవీత్ప్రేష్యందుర్యోధనమతే స్థితః॥ 2-76-72(14366)
స్థూణాసహస్రైర్బృహతీం శతద్వారాం సభాం మమ।
మనోరమాం దర్శనీయామాశు కుర్వంతుం శిల్పినః॥ 2-76-73(14367)
తతః సంస్తీర్య రత్నైస్తాం తక్ష్ణ ఆనాయ్య సర్వశః।
సుకృతాం సుప్రవేశాం చ నివేదయత మేఽశనైః॥ 2-76-74(14368)
దూర్యోధనస్య శాంత్యర్థమితి నిశ్చిత్య భూమిపః।
ధృతరాష్ట్రో మహారాజ ప్రాహిణోద్విదురాయ వై॥ 2-76-75(14369)
అపృష్ట్వా విదురం స్వస్యన నాసీత్కశ్చిద్వినిశ్చయః।
ద్యూతే దోషాంశ్చ జానన్స పుత్రస్నేహాదకృష్యత॥ 2-76-76(14370)
తచ్ఛ్రుత్వా విదురో ధీమాన్కలిద్వారముపస్థితం।
వినాశముఖముత్పన్నం ధృతరాష్ట్రముపాద్రవత్॥ 2-76-77(14371)
సోఽభిగంయ మహాత్మానం భ్రాతా భ్రాతరమగ్రజం।
మూర్ధ్నా ప్రణంయ చరణావిదం వచనమబ్రవీత్॥ 2-76-78(14372)
విదుర ఉవాచ। 2-76-79x(1528)
నాభినందామి తే రాజన్వ్యవసాయమిమం ప్రభో।
పుత్రైర్భేదో యథా న స్థాద్ద్యూతహేతోస్తథా కురు॥ 2-76-79(14373)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 2-76-80x(1529)
క్షత్తః పుత్రేషు పుత్రైర్మే కలహో న భవిష్యతి।
యది దేవాః ప్రసాదం నః కరిష్యంతి న సంశయః॥ 2-76-80(14374)
అశుభం వా శుభం వాపి హితం వా యది వాఽహితం। 2-76-81(14375)
మయి సన్నిహితే ద్రోణే భీష్మే త్వయి చ భారత।
అనయో దైవవిహితో న కథంచిద్భవిష్యతి॥ 2-76-82(14376)
గచ్ఛ త్వం రథమాస్థాయ హయైర్వాతసమైర్జవే।
ఖాండవప్రస్థమద్యైవ సమానయ యుధిష్ఠిరం॥ 2-76-83(14377)
న వాచ్యో వ్యవసాయో మే విదురైతద్బ్రవీమి తే।
దైవమేవ పరం మన్యే యేనైతదుపపద్యతే॥ 2-76-84(14378)
ఇత్యుక్తో విదురో ధీమాన్నేదమస్తీతి చింతయన్।
ఆపగేయం మహాప్రాజ్ఞమభ్యగచ్ఛత్సుదుః ఖితః॥ ॥ 2-76-85(14379)
ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సభాపర్వణి ద్యూతపర్వణి షట్సప్తతితమోఽధ్యాయః॥ 76 ॥
Mahabharata - Sabha Parva - Chapter Footnotes
2-76-9 కుతోమూలం కింములం। కుతఇతి ప్రథమార్థే తసిః॥
2-76-29 కదలీమృగా హరిణవిశేషాస్తేషాం మోకాన్యజినాని తాన్యేవ కృష్ణశ్యామారుణాని చిత్ర వర్ణానీత్యర్థః॥
2-76-34 వాటాః క్షేత్రాదివృత్తయస్తాసాం ధానా అభినవోద్భేదో యేషాం తే సస్యాదిసంపన్నక ్షేత్రాదివృత్తిమంత ఇత్యర్థః॥
2-76-37 శైక్యం వరత్రామయం పాత్రాధారభూతం శిక్యం కావడీతి ప్రసిద్ధం తత్ర స్థితం పాత్ రం శైక్యం।
ఏతేన సాముద్రయ ఆప ఉక్తాః॥
 శ్లోకాలు.jpg "మహాభారతం 1,00,000 (ఒక లక్ష) శ్లోకాలు")
